Sinh viên và AI: đâu là ranh giới giữa hỗ trợ và lạm dụng?
Giữa làn sóng lo ngại về việc sinh viên lạm dụng AI trong học tập, có một câu hỏi cần được đặt ra: Liệu chúng ta có đang quá khắt khe với thế hệ trẻ khi họ chỉ đang tận dụng những công cụ mà thời đại cung cấp? Có phải mọi hình thức sử dụng AI đều là “lạm dụng” hay chúng ta đang nhầm lẫn giữa tiến bộ công nghệ với sự thoái hóa?
Khi nhắc đến AI trong giáo dục, người ta thường vẽ ra một bức tranh u ám: sinh viên ngồi trước màn hình, copy paste từ ChatGPT, não bộ ngừng hoạt động, tương lai mờ mịt. Điều này nghe có vẻ đáng sợ, nhưng có phải đây là toàn bộ câu chuyện? Thực tế phức tạp hơn nhiều. Ngày nay, không ai nghĩ rằng việc sử dụng Google để tra cứu thông tin là “lạm dụng công nghệ”. Vậy tại sao với AI lại khác?
AI chỉ là một phần mềm được thiết kế để xử lý ngôn ngữ tự nhiên và cung cấp thông tin. Nó không khác gì một cuốn bách khoa toàn thư thông minh hơn, một người gia sư ảo có thể trả lời câu hỏi bất cứ lúc nào. Việc một sinh viên hỏi AI “Thế nào là lạm phát?” cũng giống như việc họ tra Google hay hỏi thầy cô. Nếu sau đó họ đọc, suy nghĩ, liên hệ với kiến thức đã học và áp dụng vào bài tập, thì đó là học tập hiệu quả. Vấn đề chỉ nằm ở việc một số sinh viên bỏ qua toàn bộ quá trình đó và chỉ copy kết quả.
Song song với đó, thực trạng đáng lo ngại đang diễn ra: nhiều sinh viên lạm dụng AI một cách thụ động. Họ mở ChatGPT, gõ nguyên đề bài, rồi copy toàn bộ kết quả dán vào Word để nộp mà không đọc lại, không suy nghĩ, thậm chí không hiểu mình đang viết gì. Có người còn tự hào khoe “chỉ mất 5 phút để xong bài báo cáo 10 trang”. Nhiều giảng viên phản ánh nhận được hàng loạt bài luận giống hệt nhau vì sinh viên dùng chung một prompt. Hậu quả lâu dài mới là điều đáng lo, khi quen nhận câu trả lời có sẵn, não bộ dần “lười biếng”. Khả năng phân tích, đánh giá logic, suy luận nhân quả sẽ suy giảm nếu không được rèn luyện.AI không thể thay thế khả năng phân tích bối cảnh cụ thể hay đưa ra quyết định mang tính nhân văn.
Như vậy thay vì tạo ra một bầu không khí sợ hãi và cấm đoán xung quanh AI, giáo dục nên tập trung vào việc dạy sinh viên trở thành những người sử dụng AI có trách nhiệm và hiệu quả. Điều này bao gồm việc dạy họ cách kiểm chứng thông tin từ AI, cách kết hợp AI với các nguồn khác, cách sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ chứ không phải một cái nạng. Thế hệ sinh viên hiện tại không phải là những nạn nhân của công nghệ, mà là những người tiên phong trong cách học tập mới. Hãy cho họ cơ hội chứng minh điều đó.
Hoài Anh (Tây Ninh – hoaianh2004@gmail.com)
—————————-
Từ ngày 05/1/2026 đến hết ngày 15/01/2026, báo điện tử VOV College mở diễn đàn “….”. Qua đó, quý bạn đọc, nhà khoa học, chuyên gia, các thầy cô và các bạn sinh viên có thể bày tỏ những quan điểm, suy nghĩ về vấn đề khai thác trí tuệ nhân tạo (AI) trong học tập, lợi ích cũng như những rủi ro tiềm ẩn.
Mọi bài viết xin gửi về địa chỉ diendansvvov@gmail.com.
Sự đóng góp của bạn sẽ làm cho diễn đàn trở nên phong phú và hữu ích hơn bao giờ hết. Rất mong nhận được những góc nhìn đa dạng từ phía bạn!
Trân trọng,
Ban Biên tập Báo điện tử VOVC.
