Từ công cụ hỗ trợ đến “cái bẫy” làm mòn tư duy của AI

Trong kỷ nguyên công nghệ 4.0, việc các công cụ AI như ChatGPT hay Gemini hỗ trợ sinh viên trong học tập là điều tất yếu và cần thiết. Ranh giới giữa “sử dụng thông minh” và “lạm dụng thụ động” đang ngày càng mong manh, đặt ra câu hỏi: Liệu chúng ta đang làm chủ công nghệ hay đang trở thành “nô lệ” của thuật toán?

Thật khó để phủ nhận những lợi ích mà AI mang lại. Thay vì dành hàng giờ lục tung thư viện hay lướt web tìm tài liệu, giờ đây chỉ cần vài câu hỏi, AI có thể cung cấp thông tin tổng hợp mạch lạc, giải thích khái niệm phức tạp bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Đối với sinh viên vừa học vừa làm hay phải quản lý nhiều deadline, AI thực sự là trợ thủ đắc lực giúp tối ưu thời gian và công sức. Công nghệ này đã mở ra chân trời mới cho việc tiếp cận tri thức một cách hiệu quả hơn.

Vấn đề không nằm ở công nghệ mà ở cách sử dụng. AI nên là trợ lý nghiên cứu: giúp tìm tài liệu, tóm tắt văn bản dài, giải thích khái niệm phức tạp. Sau đó, sinh viên cần tự phân tích, đánh giá, so sánh nhiều nguồn, rồi tổng hợp và viết lại bằng ngôn ngữ riêng. Các nguyên tắc cơ bản: luôn kiểm chứng thông tin với nguồn uy tín; đặt giới hạn rõ ràng chỉ dùng AI tìm ý tưởng, phần phân tích tự làm; ghi chú nguồn trung thực. Giảng viên và nhà trường cần xây dựng hướng dẫn cụ thể, tổ chức tập huấn, đổi mới phương pháp đánh giá hướng đến năng lực tư duy thực sự.

Mỗi sinh viên cần tư vấn: Liệu mình đang dùng AI để học tốt hơn hay lạm dụng để trốn học? AI là công cụ tuyệt vời, nhưng não bộ con người với khả năng sáng tạo, tưởng tượng, cảm xúc mới là tài sản quý giá nhất. Hãy luyện tập não bộ mỗi ngày, đừng để nó “gỉ sét” vì phụ thuộc máy móc. Người thành công không phải biết hỏi AI nhiều nhất, mà là người biết tư duy độc lập và giải quyết vấn đề hiệu quả.

Bảo Nam (Hà Nội – baonamdeptrai@yahoo.com.vn)

BOX