AI VÀ SỰ TIẾN HÓA CỦA TRI THỨC: ĐỪNG NHÌN NHẬN TIỆN LỢI LÀ “CÁI BẪY”

Trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0, việc các công cụ AI như ChatGPT hay Gemini hỗ trợ giải quyết bài tập phức tạp trong vài giây không nên bị coi là một “cái bẫy” của sự tiện lợi. Thay vào đó, chúng ta cần nhìn nhận đây là một sự dịch chuyển về cách con người tiếp cận tri thức.

Nhiều ý kiến lo ngại về một thế hệ “tư duy rỗng” khi sinh viên lạm dụng máy móc. Tuy nhiên, thay vì bắt bộ não phải làm việc như một kho lưu trữ dữ liệu truyền thống vốn mất hàng giờ tra cứu tài liệu, AI giúp con người giải phóng khỏi những tác vụ lặp đi lặp lại.

Thay vì học vẹt, sinh viên có thể dành thời gian cho việc phân tích, tổng hợp và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu AI cung cấp. Việc biết cách đặt câu hỏi đúng (Prompt Engineering) để AI trả lời hiệu quả cũng là một loại tư duy logic mới, không hề “rỗng” mà cực kỳ nhạy bén trong thời đại số.

Học thật, hay AI học giúp? Bằng thật, nhưng học lại giả? Câu hỏi đang gần như khiến chúng ta rối mù?

Song, liệu chúng ta có đang quá khắt khe. Trong thị trường lao động hiện đại, năng lực không chỉ nằm ở việc bạn nhớ được bao nhiêu thông tin, mà là bạn quản trị công cụ tốt thế nào để tạo ra kết quả.

Thay vì coi AI là “xiềng xích” hay khiến con người trở thành “nô lệ”, hãy coi đó là một người cộng sự tận tụy. Việc AI đôi khi tạo ra “ảo giác” hoặc thông tin không chính xác chính là cơ hội tuyệt vời để sinh viên rèn luyện tư duy phản biện và bước kiểm tra chéo thông tin.Sự cẩu thả không phải lỗi của AI, mà là vấn đề của thái độ học tập vốn đã tồn tại từ trước khi AI ra đời.

Nếu một sinh viên biết dùng AI để tối ưu hóa công việc và dành thời gian cho sáng tạo bản sắc cá nhân, thì kiến thức đó là kiến thức sống, không phải “kiến thức giả”. Việc AI học thay con người chỉ xảy ra khi chúng ta ngừng đặt câu hỏi, chứ không phải do bản thân công cụ AI.

Đừng để nỗi sợ về “kiến thức giả” ngăn cản bước tiến của một thế hệ sinh viên năng động. Chúng ta không nên nhìn AI như một mối đe dọa làm xói mòn bộ não, mà hãy xem đó là một cánh cửa mở ra những tiềm năng trí tuệ mới.

Nguyễn Văn Bình (P.Cái khế, Cần Thơ – vanbinhcantho@gmail.com)

—————————

Để cùng thảo luận sâu hơn về vấn đề này, hãy tham gia diễn đàn “Lạm dụng AI trong học tập” do báo điện tử VOV College tổ chức.

• Thời gian nhận bài: Từ 05/01/2026 đến 15/01/2026.
• Email gửi bài: diendansvvov@gmail.com