Tấm bằng thật và nỗi lo về “Kiến thức giả” trong kỷ nguyên AI

Trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0, sự xuất hiện của AI như một phép màu giúp sinh viên giải quyết các bài tập phức tạp chỉ trong vài giây. Thế nhưng, đằng sau những con điểm cao đầy ấn tượng là nỗi lo về một thế hệ “tư duy rỗng” và những tấm bằng thật mang theo khối kiến thức giả.

“Cái bẫy” mang tên sự tiện lợi và hệ lụy “tư duy rỗng” Đầu tiên, chúng ta không thể phủ nhận AI mang lại một sự tiện lợi chưa từng có trong lịch sử học tập. Chỉ mất vài giây, các công cụ như ChatGPT hay Gemini có thể hoàn thành một bài tập phức tạp, điều mà trước đây chúng ta phải mất hàng giờ tra cứu tài liệu. Tuy nhiên, chính sự nhanh chóng này đã khiến hầu hết các bạn sinh viên lạm dụng AI vào bài làm để đổi lấy những con điểm cao hơn.

Cái giá phải trả cho những con điểm ấy chính là một “tư duy rỗng”. Khi không tự mình suy nghĩ mà chỉ lạm dụng máy móc, bộ não của chúng ta dần trở nên kém nhạy bén. Tôi đã từng chứng kiến trường hợp một bạn sinh viên nộp bài viết rất chuyên sâu, nhưng khi được hỏi lại thì hoàn toàn không hiểu mình đã viết gì, bởi đó là “tư duy của AI” chứ không phải kiến thức của bạn. Việc lạm dụng quá mức khiến các tế bào não ít hoạt động hơn, làm mòn khả năng suy nghĩ và khiến con người làm việc một cách cẩu thả.

Một thực trạng đáng báo động hiện nay là sinh viên đang có xu hướng tin tưởng tuyệt đối vào tri thức AI mang lại mà bỏ qua bước kiểm tra chéo thông tin. Trong khi đó, theo lý thuyết, AI hoàn toàn có thể tạo ra những “ảo giác” hoặc phản ánh các định kiến không chính xác. Cuối dòng trả lời của AI luôn có phần ghi chú cần kiểm chứng thông tin, nhưng thực tế nhiều bạn lại phớt lờ và sao chép y hệt.

Nếu cứ tiếp tục tình trạng này, chúng ta sẽ tạo ra một thế hệ sinh viên cầm trên tay “tấm bằng thật nhưng kiến thức lại giả”. Khi kiến thức thu nạp được thực chất là do AI học chứ không phải con người, việc học tập sẽ trở nên hoàn toàn vô nghĩa.

Làm chủ công nghệ – Biến AI thành đòn bẩy thay vì xiềng xích Theo tôi, công nghệ sinh ra để phục vụ con người, không phải để thay thế bộ não của chúng ta. Để sử dụng tốt công nghệ này, sinh viên cần thay đổi tư duy: hãy xem AI là một công cụ hỗ trợ tìm kiếm tài liệu và tham khảo, thay vì phụ thuộc hoàn toàn. Chúng ta cần rèn luyện tư duy phản biện để biết cách chọn lọc và kiểm chứng độ chính xác của thông tin trước khi đưa vào bài làm.

Đừng để bản thân trở thành “nô lệ” của những thuật toán chỉ vì sự lười biếng nhất thời. Thay vào đó, hãy biến AI thành đòn bẩy để nâng cao hiệu quả công việc, giúp chúng ta có thêm thời gian cho những sáng tạo mang đậm bản sắc cá nhân.

Mỹ Quyên (Tây Ninh – myquyen2001@yahoo.com.vn)

———————-

Với mong muốn tìm kiếm những giải pháp thực tế từ chính người trong cuộc, báo điện tử VOV College chính thức tổ chức diễn đàn mang tên “Lạm dụng AI trong học tập”. Đây là cơ hội để tất cả mọi người cùng nhau bày tỏ quan điểm, chia sẻ bí quyết sử dụng AI hiệu quả mà vẫn giữ vững bản sắc cá nhân.

Hãy tham gia thảo luận và cho biết suy nghĩ của bạn bằng cách gửi mọi thông tin bài viết qua email diendansvvov@gmail.com..

Thời gian nhận bài từ ngày: 5/01/2026 – 15/01/2026